Phẫu thuật thay xương bàn đạp là gì?
Phẫu thuật thay xương bàn đạp (stapedectomy) là phẫu thuật tai giữa để điều trị bệnh xơ cứng tai. Thủ thuật này giúp cải thiện khả năng truyền âm khi bệnh xơ cứng tai làm xương bàn đạp bị cố định tại chỗ.
Xương bàn đạp là xương nhỏ nhất trong cơ thể người và là một trong số các xương tai giữa giúp truyền sóng âm. Dây chằng vòng giữ đế xương bàn đạp, nơi truyền các rung động âm thanh vào dịch tai trong. Trong bệnh xơ cứng tai, sự phát triển xương bất thường làm xơ cứng xương bàn đạp và đế xương bàn đạp. Khi đó, âm thanh không thể truyền qua tai giữa một cách bình thường, gây ra mất thính lực dẫn truyền.
Trong quá trình phẫu thuật xương bàn đạp, bác sĩ phẫu thuật sẽ bắc cầu qua đế xương bàn đạp bị cố định bằng một trụ dẫn (prosthesis) siêu nhỏ giống như pít-tông để truyền âm thanh từ xương đe vào tai trong. Hai thủ thuật liên quan thường được sử dụng là:
- Phẫu thuật mở xương bàn đạp (Stapedotomy): Bác sĩ phẫu thuật cắt bỏ phần trên của xương bàn đạp và tạo một lỗ nhỏ, gọi là cửa sổ (fenestra), ở đế xương bàn đạp. Trụ dẫn sẽ được đặt vào lỗ mở này. Phẫu thuật mở xương bàn đạp lỗ nhỏ hiện nay thường được ưu tiên hơn vì nó bảo tồn hầu hết đế xương, có xu hướng bảo tồn tốt thính lực ở tần số cao và ít gây xáo trộn tai trong hơn.
- Phẫu thuật thay xương bàn đạp (Stapedectomy): Bác sĩ phẫu thuật cắt bỏ một phần lớn hơn, hoặc gần như toàn bộ đế xương bàn đạp và niêm phong lỗ mở bằng một mảnh mô ghép trước khi đặt trụ dẫn. Điều này có thể cần thiết nếu không thể tạo lỗ nhỏ một cách an toàn hoặc nếu xương bàn đạp bị di động hoặc vỡ vụn trong khi phẫu thuật.
Thuật ngữ phẫu thuật thay xương bàn đạp (stapedectomy) vẫn thường được dùng để mô tả cả hai thủ thuật. Do đó, ca phẫu thuật dự kiến có thể được mô tả là mở xương bàn đạp kết hợp với thay xương bàn đạp nếu giải phẫu hoặc các phát hiện trong phẫu thuật yêu cầu.
Tại sao cần thực hiện phẫu thuật thay xương bàn đạp?
Phẫu thuật thay xương bàn đạp điều trị mất thính lực dẫn truyền do xơ cứng tai khi lợi ích dự kiến lớn hơn các rủi ro.
Hãy cân nhắc thủ thuật phẫu thuật tai giữa này nếu tình trạng mất thính lực dần dần ảnh hưởng đến giao tiếp, công việc, sự an toàn hoặc chất lượng cuộc sống của quý vị. Một số người cũng bị ù tai mà phẫu thuật này có thể giúp ích. Việc cải thiện dẫn truyền âm thanh có thể làm giảm chứng ù tai ở một số bệnh nhân, nhưng điều này không thể hứa hẹn chắc chắn, và chứng ù tai có thể vẫn tồn tại hoặc trở nên tồi tệ hơn.
Không phải ai bị xơ cứng tai cũng cần phẫu thuật. Các lựa chọn khác có thể bao gồm:
- theo dõi bằng các bài kiểm tra thính lực định kỳ khi mất thính lực ở mức độ nhẹ
- sử dụng máy trợ thính khi việc khuếch đại âm thanh mang lại thính lực hữu ích, hoặc khi không ưu tiên phẫu thuật
- phẫu thuật xương bàn đạp khi chẩn đoán đã chắc chắn, chức năng tai trong và dự trữ ốc tai tốt, và bệnh nhân hiểu rõ các lợi ích, hạn chế cũng như rủi ro
Biểu đồ thính lực thường cho thấy một khoảng trống khí-xương (air-bone gap), nghĩa là tai nghe tốt hơn qua đường dẫn truyền xương so với đường dẫn truyền khí thông thường. Mất thính lực dẫn truyền khoảng 25 decibel trở lên có thể là cơ sở để chỉ định phẫu thuật. Thử nghiệm Rinne âm tính với âm thoa 512 Hz cũng có thể hỗ trợ chẩn đoán. Những phát hiện này không tự quyết định phương pháp điều trị, vì kiểm tra lời nói, tai có thính lực kém hơn, các triệu chứng, giải phẫu, sức khỏe tổng quát, công việc và sở thích cá nhân đều quan trọng.
Phẫu thuật thay xương bàn đạp thường không điều trị được tình trạng mất thính lực tiếp nhận do tuổi tác hoặc do tiếng ồn. Nó cũng không thể phục hồi thành phần tai trong của tình trạng mất thính lực hỗn hợp. Máy trợ thính vẫn có thể cần thiết nếu dự trữ ốc tai bị hạn chế.
Phẫu thuật thay xương bàn đạp cũng có thể không phù hợp với người không đủ sức khỏe để gây mê, mắc bệnh rối loạn thăng bằng kéo dài, có cấu trúc giải phẫu tai khiến phẫu thuật không an toàn, hoặc chỉ còn một tai nghe được.
Nếu cả hai tai đều bị ảnh hưởng, các bác sĩ thường cân nhắc phẫu thuật tai nghe kém hơn trước. Chỉ thảo luận về việc phẫu thuật tai thứ hai sau khi tai thứ nhất đã lành và các bác sĩ đã đánh giá kết quả.
Khi nào cần gặp bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng
Hãy đi khám bác sĩ chuyên khoa Tai Mũi Họng nếu tình trạng mất thính lực của quý vị diễn ra dần dần, xảy ra ở một bên hoặc ảnh hưởng đến cuộc sống hàng ngày, hoặc nếu đi kèm với ù tai, áp lực trong tai hoặc các triệu chứng mất thăng bằng.
Bệnh xơ cứng tai thường tiến triển chậm, vì vậy thay đổi ban đầu có thể là khó nghe các âm thanh trầm, giọng nói nhỏ hoặc các cuộc hội thoại. Việc đánh giá của bác sĩ Tai Mũi Họng cũng rất quan trọng vì ráy tai, dịch tai giữa, nhiễm trùng tai giữa, thủng màng nhĩ và các vấn đề về xương khác có thể tạo ra mô hình dẫn truyền tương tự.
Mất thính lực đột ngột là một vấn đề khác. Hãy tìm kiếm sự đánh giá y tế khẩn cấp nếu thính lực giảm sút trong vài giờ hoặc vài ngày, đặc biệt là ở một bên tai. Đó có thể là tình trạng mất thính lực tiếp nhận đột ngột, cần được đánh giá y tế kịp thời thay vì phẫu thuật thay xương bàn đạp.
Cách chuẩn bị cho phẫu thuật thay xương bàn đạp
Chuẩn bị cho phẫu thuật thay xương bàn đạp bao gồm việc xác nhận chẩn đoán, đánh giá khả năng phẫu thuật và lập kế hoạch phục hồi an toàn tại nhà.
Đánh giá trước phẫu thuật thường bao gồm:
- Khám thực thể cả hai ống tai, tai giữa và màng nhĩ
- Các bài kiểm tra thính lực, bao gồm đo thính lực đơn âm, kiểm tra lời nói, đo nhĩ lượng và đo phản xạ cơ bàn đạp bởi chuyên gia thính học
- Các bài kiểm tra âm thoa để so sánh dẫn truyền khí và xương
- Chụp CT độ phân giải cao tai giữa và xương thái dương trong các trường hợp được chọn lọc, đặc biệt nếu mô hình thính lực bất thường hoặc cần loại trừ nguyên nhân cấu trúc khác, chẳng hạn như giãn cống tiền đình
- Xem xét các tình trạng y tế, các phẫu thuật tai trước đó và bất kỳ tình trạng chóng mặt, ù tai hoặc nhiễm trùng tai nào
Hãy thông báo cho nhà cung cấp dịch vụ chăm sóc sức khỏe và đội ngũ phẫu thuật về tất cả các loại thuốc, thực phẩm chức năng quý vị đang dùng và các tình trạng dị ứng. Không ngừng các loại thuốc đã được kê đơn trừ khi bác sĩ phẫu thuật hoặc bác sĩ điều trị yêu cầu.
Tuân thủ hướng dẫn nhịn ăn của bệnh viện nếu dự kiến gây tê tại chỗ hoặc gây mê toàn thân. Nếu quý vị hút thuốc hoặc thuốc lá điện tử, việc ngừng hút trước khi phẫu thuật có thể hỗ trợ quá trình lành thương và giảm rủi ro về gây mê và hô hấp. Hãy báo cáo nếu quý vị bị cảm lạnh, sốt, đau tai hoặc chảy dịch tai trước khi phẫu thuật.
Sắp xếp một người lớn đưa quý vị về nhà và ở lại cùng quý vị trong đêm đầu tiên. Lên kế hoạch nghỉ làm, tránh đặt vé máy bay ngay sau khi phẫu thuật và chuẩn bị để giữ cho tai luôn khô ráo. Nếu dự kiến ghép tĩnh mạch, bác sĩ phẫu thuật sẽ giải thích nơi sẽ lấy mảnh ghép.
Điều gì xảy ra trong quá trình phẫu thuật thay xương bàn đạp?
Trong quá trình phẫu thuật thay xương bàn đạp, bác sĩ phẫu thuật tiếp cận tai giữa thông qua ống tai, xác nhận tình trạng cố định của xương bàn đạp và đặt một trụ dẫn để bắc cầu qua xương bàn đạp.
Ca phẫu thuật có thể sử dụng gây tê tại chỗ hoặc gây mê toàn thân. Nếu đội ngũ y tế sử dụng gây mê toàn thân, họ có thể theo dõi dây thần kinh mặt. Việc quý vị được gây tê tại chỗ hay gây mê toàn thân tùy thuộc vào sức khỏe của quý vị và đội ngũ phẫu thuật. Thủ thuật thường mất khoảng 60 đến 90 phút, mặc dù cấu trúc giải phẫu khó hoặc phát hiện bất ngờ có thể khiến thời gian kéo dài hơn. Phẫu thuật thường được lên kế hoạch là phẫu thuật trong ngày hoặc lưu viện ngắn ngày.
Các bước thông thường là:
- Bác sĩ phẫu thuật quan sát tai qua kính hiển vi hoặc nội soi và nhẹ nhàng nâng một phần màng nhĩ để đi vào tai giữa.
- Bác sĩ phẫu thuật kiểm tra các xương tai giữa và xác nhận tình trạng cố định của xương bàn đạp. Bác sĩ xác định dây thần kinh mặt và đoạn nhĩ lân cận của nó. Nếu các phát hiện không hỗ trợ cho một ca phẫu thuật xương bàn đạp an toàn, bác sĩ có thể dừng ca mổ.
- Bác sĩ phẫu thuật tách và cắt bỏ phần trên của xương bàn đạp bị cố định, gọi là cấu trúc thượng tầng xương bàn đạp.
- Trong phẫu thuật mở xương bàn đạp bằng laser, tia laser sẽ tạo một lỗ nhỏ ở đế xương bàn đạp. Một máy khoan vi mô có thể được sử dụng thay thế. Nếu các mảnh xương ngăn cản việc mở lỗ an toàn, phẫu thuật thay xương bàn đạp một phần hoặc toàn bộ có thể được thực hiện để loại bỏ nhiều đế xương hơn.
- Một trụ dẫn xương bàn đạp được gắn vào xương đe và đặt vào lỗ mở hoặc lên trên một mảnh mô ghép trên cửa sổ bầu dục. Điều này giúp tái tạo đường dẫn truyền âm thanh.
- Màng nhĩ được đưa trở lại vị trí cũ, và vật liệu tự tiêu hoặc gạc băng tai có thể được đặt vào ống tai.
Cách tiếp cận thường là thông qua ống tai, vì vậy không có vết rạch da có thể nhìn thấy được. Một vết cắt nhỏ ở phía trước hoặc phía sau tai đôi khi có thể cần thiết để tiếp cận hoặc để lấy cân cơ, mảnh ghép tĩnh mạch hoặc mô khác tại một vị trí phẫu thuật riêng biệt. Bác sĩ phẫu thuật có thể kiểm tra các mô bất ngờ nếu cần thiết.
Phẫu thuật tai nội soi có thể mang lại tầm nhìn rộng qua ống tai trong các trường hợp phù hợp. Cách tiếp cận cuối cùng tùy thuộc vào cấu trúc giải phẫu và đánh giá của bác sĩ phẫu thuật.
Những gì cần mong đợi sau phẫu thuật và lộ trình phục hồi
Sau khi phẫu thuật thay xương bàn đạp, hầu hết bệnh nhân về nhà trong cùng ngày hoặc sau một thời gian theo dõi ngắn, sau đó phục hồi dần dần trong vài tuần khi tình trạng sưng giảm bớt và tai lành lại.
Ngay sau khi phẫu thuật, thính lực có thể cảm thấy bị tắc nghẽn hoặc bị nghẹt do gạc băng tai, dịch và sưng. Có thể xảy ra đau nhẹ, một lượng nhỏ dịch lẫn máu, tiếng lộp bộp, buồn nôn, ù tai, rối loạn vị giác hoặc không vững vàng. Cơn đau thường được kiểm soát bằng thuốc giảm đau kê đơn hoặc thuốc uống thông thường. Bắt đầu với chất lỏng và thức ăn nhẹ nếu có cảm giác buồn nôn. Không nhỏ thuốc hoặc đưa vật lạ vào tai trừ khi được hướng dẫn.
Quá trình phục hồi sau phẫu thuật thay xương bàn đạp khác nhau ở mỗi người, nhưng lộ trình điển hình là:
- Hai ngày đầu tiên: Nghỉ ngơi, giữ đầu cao và đi lại cẩn thận. Chóng mặt nhẹ là phổ biến. Cần có người ở gần và không được lái xe.
- Một đến hai tuần đầu tiên: Giữ tai khô ráo. Không xì mũi. Hắt hơi mở miệng, và tránh rặn, nhấc vật nặng và tập thể dục mạnh. Quý vị có thể trở lại trường học hoặc làm công việc bàn giấy trong vòng một đến hai tuần nếu tình trạng chóng mặt đã ổn định. Công việc chân tay có thể cần thời gian nghỉ ngơi dài hơn.
- Hai đến bốn tuần sau phẫu thuật: Tại buổi hẹn tái khám, bác sĩ phẫu thuật kiểm tra quá trình lành thương và tháo bỏ hoặc xem xét gạc băng tai, tùy thuộc vào vật liệu được sử dụng. Tiếp tục các biện pháp phòng ngừa về nước và hoạt động cho đến khi bác sĩ cho phép.
- Bốn đến mười hai tuần sau phẫu thuật: Thính lực trở nên rõ ràng hơn khi tai ổn định. Biểu đồ thính lực tái khám sẽ đo lường mức độ cải thiện thính lực. Thính lực có thể dao động và có thể mất khoảng ba tháng để ổn định.
Không bơi lội, lặn hoặc đi máy bay cho đến khi bác sĩ phẫu thuật xác nhận tai đã lành. Thời gian này thường là vài tuần, nhưng có thể thay đổi. Tránh các môn thể thao tiếp xúc, âm thanh lớn và thay đổi áp suất cho đến khi được cho phép.
Phẫu thuật xương bàn đạp nhằm mục đích cải thiện thính lực, nhưng kết quả khác nhau. Một số bệnh nhân không còn cần máy trợ thính ở tai được phẫu thuật, trong khi những người khác vẫn sử dụng máy để cải thiện thính lực hơn nữa. Ca phẫu thuật không ngăn chặn được tất cả các tình trạng xơ cứng tai tiến triển và không khắc phục được tình trạng mất thính lực tai trong không liên quan.
Trụ dẫn được thiết kế để duy trì tại chỗ lâu dài. Thính lực có thể giảm sút sau này do bệnh xơ cứng tai tiến triển, thính lực tai trong thay đổi theo tuổi tác hoặc do tiếp xúc với tiếng ồn, hình thành mô sẹo hoặc trụ dẫn bị xê dịch. Phẫu thuật lại có thể được cân nhắc, nhưng kết quả của nó thường khó dự đoán hơn so với ca phẫu thuật đầu tiên.
Rủi ro và các biến chứng có thể xảy ra của phẫu thuật thay xương bàn đạp
Các rủi ro chính của phẫu thuật thay xương bàn đạp liên quan đến thính lực, thăng bằng, vị giác, màng nhĩ, trụ dẫn và các dây thần kinh lân cận.
Các biến chứng tiềm ẩn bao gồm:
- chóng mặt hoặc mất thăng bằng tạm thời, đôi khi kéo dài nhiều ngày hoặc nhiều tuần
- rối loạn vị giác, có vị kim loại hoặc tê một bên lưỡi do kích thích dây thần kinh thừng nhĩ, tình trạng này thường cải thiện theo thời gian
- ù tai kéo dài, mới bắt đầu hoặc trở nên lớn hơn
- thính lực không cải thiện, chỉ cải thiện một phần hoặc giảm sút sau đó
- mất thính lực tiếp nhận, bao gồm cả trường hợp hiếm gặp là mất thính lực nghiêm trọng hoặc không thể phục hồi ở tai được phẫu thuật, đôi khi được gọi là tai điếc hoàn toàn
- thủng màng nhĩ, nhiễm trùng, chảy máu hoặc phản ứng với gạc băng tai
- di chuyển hoặc lỏng trụ dẫn, có thể gây mất thính lực dẫn truyền tái phát
- rò ngoại dịch, hoặc rò rỉ dịch tai trong, có thể gây chóng mặt kéo dài hoặc thính lực dao động
- u hạt sửa chữa hoặc mô sẹo xung quanh trụ dẫn
- tổn thương dây thần kinh mặt, có thể gây yếu cơ mặt hoặc liệt mặt và cần được đánh giá khẩn cấp
- biến chứng do gây mê
Phẫu thuật mở xương bàn đạp (stapedotomy) thường được ưu tiên hơn vì kỹ thuật phẫu thuật này loại bỏ ít đế xương hơn và có thể có rủi ro tổn thương tai trong thấp hơn so với phẫu thuật thay xương bàn đạp (stapedectomy) diện rộng. Mặc dù vậy, chỉ riêng kỹ thuật không quyết định sự an toàn. Liệt mặt vĩnh viễn do tổn thương dây thần kinh mặt là rất hiếm. Việc lựa chọn bệnh nhân cẩn thận, đặt trụ dẫn chính xác và kinh nghiệm trong phẫu thuật tai giữa là rất quan trọng.
Hãy tìm kiếm lời khuyên y tế khẩn cấp sau phẫu thuật nếu thính lực giảm đột ngột hoặc trầm trọng hơn nhanh chóng, chóng mặt nghiêm trọng hoặc kéo dài, nôn mửa liên tục, đau tăng dần, sốt, chảy dịch có mùi hôi, chảy máu liên tục, yếu cơ mặt mới xuất hiện hoặc sưng quanh tai.
Phòng khám Barrie Tan ENT Head & Neck Surgery có thể giúp ích như thế nào
Phòng khám Barrie Tan ENT Head & Neck Surgery có thể xác nhận liệu bệnh xơ cứng tai có phải là nguyên nhân gây mất thính lực của quý vị hay không, giải thích các lựa chọn phẫu thuật và không phẫu thuật, đồng thời hỗ trợ quý vị trong suốt quá trình phục hồi. Nếu quý vị muốn tìm hiểu thêm về cách phẫu thuật thay xương bàn đạp có thể giúp ích, hoặc chi phí phẫu thuật thay xương bàn đạp, Bác sĩ Tan có thể hỗ trợ quý vị.
Đối với những bệnh nhân đang cân nhắc phẫu thuật thay xương bàn đạp tại Singapore, việc đánh giá được thực hiện cho từng cá nhân. Bác sĩ Tan sẽ xem xét biểu đồ thính lực và các phát hiện ở tai, sắp xếp các bài kiểm tra thính học bổ sung hoặc chụp CT khi cần thiết, đồng thời thảo luận về việc theo dõi, sử dụng máy trợ thính và quản lý phẫu thuật mà không mặc định rằng phẫu thuật là lựa chọn đúng đắn. Đối với phẫu thuật xương bàn đạp, bác sĩ sẽ giải thích kỹ thuật dự kiến, khả năng chuyển đổi từ mở xương bàn đạp sang thay xương bàn đạp, liệu thủ thuật có khả năng cải thiện thính lực của quý vị hay không, các giới hạn dự kiến của việc cải thiện thính lực và các rủi ro liên quan đến tai trong hoặc dây thần kinh mặt.
Nếu tình trạng mất thính lực dần dần hoặc xơ cứng tai đang ảnh hưởng đến giao tiếp hàng ngày của quý vị, hãy liên hệ với Phòng khám Barrie Tan ENT Head & Neck Surgery để sắp xếp một buổi tư vấn tại Bệnh viện Gleneagles và thảo luận về các bước tiếp theo.
Câu hỏi thường gặp về phẫu thuật thay xương bàn đạp
Phẫu thuật thay xương bàn đạp có tác dụng trong bao nhiêu năm?
Phẫu thuật thay xương bàn đạp nhằm mục đích mang lại sự cải thiện thính lực lâu dài, và một trụ dẫn được đặt đúng vị trí có thể tiếp tục hoạt động trong nhiều năm hoặc nhiều thập kỷ. Nó không có ngày hết hạn cố định.
Điều gì sẽ xảy ra sau khi phẫu thuật thay xương bàn đạp?
Quý vị có thể thấy thính lực bị nghẹt tạm thời, cảm giác đầy tai và chóng mặt nhẹ trong khi gạc băng tai và tình trạng sưng ổn định. Giữ tai khô ráo, tránh xì mũi, nhấc vật nặng, tập thể dục mạnh, bơi lội và đi máy bay cho đến khi được cho phép. Thính lực thường trở nên rõ ràng hơn sau vài tuần và được kiểm tra bằng biểu đồ thính lực sau khi lành thương.
Phẫu thuật thay xương bàn đạp đau như thế nào?
Phẫu thuật thay xương bàn đạp thường gây đau nhẹ hoặc khó chịu vừa phải ở tai, không phải đau dữ dội. Thuốc giảm đau đường uống thường là đủ để điều trị sự khó chịu. Hãy tìm kiếm lời khuyên y tế kịp thời nếu bị đau dữ dội, cơn đau trở nên tồi tệ hơn, hoặc đau kèm theo sốt, sưng hoặc chảy dịch có mùi hôi.
Các tác dụng phụ lâu dài của phẫu thuật thay xương bàn đạp là gì?
Hầu hết các tác dụng phụ sớm sẽ cải thiện, nhưng các vấn đề lâu dài có thể xảy ra bao gồm rối loạn vị giác kéo dài, ù tai, mất thăng bằng, mất thính lực còn sót lại hoặc tái phát, di lệch trụ dẫn và hiếm gặp là mất thính lực tiếp nhận vĩnh viễn, yếu cơ mặt hoặc liệt mặt. Phẫu thuật lại có thể là một lựa chọn cho một số vấn đề cơ học.
Phẫu thuật thay xương bàn đạp có xứng đáng không?
Phẫu thuật thay xương bàn đạp có thể xứng đáng khi tình trạng xơ cứng tai đã được xác nhận gây ra mất thính lực dẫn truyền đáng kể, dự trữ ốc tai tốt và bệnh nhân ưu tiên phẫu thuật sau khi so sánh với máy trợ thính. Quyết định này mang tính cá nhân vì sự cải thiện không được đảm bảo và vẫn còn một rủi ro nhỏ là thính lực có thể tệ hơn.
